Situationeel bewegen: Leiderschap en Faciliteren

Hoe zat het ook weer met situationeel leiderschap en faciliteren?

Faciliteren is een vorm van leiderschap en leiderschap houdt in het vermogen tot faciliteren. De twee woorden zeggen hetzelfde: Leiderschap is scheppen van leid(ing). Leidingen verbinden. Faciliteren is het maken (faceren, als in “fact“) van li. Li herkennen we in lijn – de lijn verbindt – en leiding. Li verwijst naar verbinding ofwel re-la-tie. Beide woorden beschrijven het maken van verbindingen, relaties.

In of uit

We gebruiken twee woorden, omdat ze twee verschillende bewegingen verwoorden, van binnen naar buiten en van buiten naar binnen.

–> Leiderschap werkt van binnen naar buiten. Een leider verbindt een groep, team of organisatie naar buiten. Hij of zij wisselt het vaantje uit aan het begin van de wedstrijd en neemt na afloop de cup in handen. De leider spreekt vaak en “geeft leiding”. Een leider representeert de groep in de buitenwereld.

<– Faciliteren werkt van buiten naar binnen. Een facilitator verbindt de deelnemers aan elkaar. Zij of hij zit met de groep aan het begin van het gesprek en stelt aan het einde de plannen vast. Meestal is er een externe oorzaak, die maakt dat we beter met elkaar moeten samenwerken, een probleem oplossen of een (extern) resultaat bereiken. De facilitator luistert eerder, “neemt de leiding” en werkt mee.

<–> Bewegen van binnen naar buiten, is een soort mannelijke beweging, meer concreet, gericht op structuur, overzicht, duidelijkheid, eenheid. We noemen dit leiding geven. Bewegen van buiten naar binnen is een meer vrouwelijke beweging, gericht op ontvangen, saamhorigheid, verscheidenheid, betrokkenheid. We noemen dit leiding nemen.

In en uit

De bewegingen horen bij elkaar: de ideale (bege)leider verenigt de vrouwelijke en de mannelijke kenmerken en past deze situationeel toe. Naar buiten toe projecteer je een sterke persoonlijkheid, een duidelijk imago, kracht. Dat doe je als facilitator, wanneer je de leiding neemt. Je spreekt meer, geeft aanwijzingen, instrueert. Naar binnen binnen toe, accepteer je de projecties van de groep, je leeft mee. Je staat of zit op hetzelfde niveau, houdt contact, je luistert en laat ontstaan.

De ideale (op)leider – educatie betekent ook uitleiden -, beschikt over zijn vrouwelijke kanten (anima) en haar mannelijke kant (animus). De eenheid bestaat uit de verscheidenheid van mogelijkheden, die je afhankelijk van de situatie toepast, in afstemming op wat er zich voordoet in de buitenwereld. Nu eens sta je, dan weer zit je, je speelt het spel.

Bij mijn afstuderen, toen nog in het Academiegebouw van Leiden, maakte mijn afstudeerbegeleider een hele show. Hij vertelde me later: “je ouders hebben vijf jaar voor je betaald en niets gezien, dan hebben ze wel recht op zoiets”.

Je herkent hierin ook de bewegingen in een bijeenkomst: bij elkaar komen (convergeren), brain stormen en onderzoeken (divergeren), clusteren en prioriteren (convergeren), acties verdelen (divergeren). Beide bewegingen zijn nodig in evenwichtige besluitvorming.

In, niet uit

?<– Je zal nu ook begrijpen, wat het moeilijk maakt voor leiders om te faciliteren. In de buitenwereld hebben ze succes met hun gedrag en het is gemakkelijk om aan te nemen, dat dat succes met hen als persoon te maken heeft – confirmation bias. Daarom dragen veel organisaties de naam van hun oprichter. Een sterk ego, imago, persoonlijkheid helpt in de buitenwereld. In de situatie van de buitenwereld, zo hebben ze gezien, dien je leiding te geven.

In de binnenwereld van een groep, werkt die vorm van leiderschap averecht. Daar verlangen de deelnemers ernaar gehoord te worden, in plaats van te moeten luisteren. Daar vinden we diversiteit belangrijker dan eenheid. Wanneer een leider buiten-gedrag naar binnen importeert, belemmert hij of zij de ontwikkeling van de groep. In de situatie van de groep, dient u te faciliteren, leiding te nemen, door de leiding (uit handen) te geven.

Uit, niet in

–>? Omgekeerd, faciliteren in de buitenwereld valt niet mee. Als facilitator moet je een drempel over om leiding te geven – het voelt als nemen. In de binnenwereld van de groep, hebben we succes met ons gedrag en hebben we ervaren, hoe we door de deelnemers vertrouwd worden, hoe we kunnen voortbouwen op intuïtie en dialoog. Ook hier treedt confirmation bias op bij de leiding.

Een volwassen, onderzoekende, meegaande houding in de buitenwereld zal stuiten op argwaan. Binnen-gedrag naar buiten exporteren wordt bijvoorbeeld naïef genoemd en geïnterpreteerd als zwakte, kinderachtig. “Vertrouwen is goed, controle is beter”, luidt de cynische boodschap. Buiten de groep, vraagt men de leiding te nemen om de condities te scheppen voor de ontwikkeling van de groep.

Vooruitgang

J.C. Van Marken, de oprichter van De Gist en Spiritusfabriek en Calvé, en de leermeester van onder meer de broertjes Philips, pionier/visionair op het gebied van Verantwoord Maatschappelijk Ondernemen, schreef al in de 19e eeuw dat het enige verstandig doel van de mensch de doorlopende verbetering is, het enig bereikbare de vooruitgang. Die weg heeft twee kanten: leiderschap en faciliteren.

De titel van mijn boek luidt: “Faciliteren als Tweede Beroep”. Dat had ook “Leiderschap als Tweede Beroep” kunnen zijn. Zowel leiderschap als faciliteren, leer je in de praktijk, door te doen. Je bereikt het alleen door “te doen alsof”. En dan? Dan krijg je te maken met de wet van de remmende voorsprong. Je loopt vast in je persona. Wanneer je als leider in je professie hebt ontwikkeld, dien je je faciliterende kant, de zwakke kant op te pakken. Omgekeerd dien je als facilitator te leren om volwassen voor een groep te staan. Die transformatie kan je ook weer alleen in de praktijk leren.

Nothing until I calls them

Het allerlastigste is nog, om op te merken ‘wat is’. Dat vraagt het vermogen tot het uitstellen van oordeel. Weick vertelt in zijn boek over organisatie psychologie de volgende grap over drie honkbal scheidsrechters, die ruziën over of een bal in of uit is:

I call them as I see them“, zegt de eerste

I call them as they are“, zegt de tweede

They ain’t nothin, until I calls them“, zegt de derde.

Wat noem jij faciliterend leiderschap? Hoe pas je het toe? Onze leergang is gebaseerd op “Action Learning”. We gaan er van uit, dat je zowel  kunt faciliteren als kunt leiding geven. Het gaat erom te leren wanneer en hoe te switchen van positie. Vertel me meer over hoe ik dit kan leren in de leergang Kunstmest; Faciliteren voor eXPerts.

 

Situationeel bewegen: Leiderschap en Faciliteren

You May Also Like

One thought on “Situationeel bewegen: Leiderschap en Faciliteren

  1. Heerlijk stuk om even op te reflecteren. Zeker nu ik nog midden in de evaluatie zit van de iaf workshop Helden in de groep. Had ik voldoende situationeel leiderschap. Een ding is zeker het was voor mij een goede oefening. Met dank aan de deelnemers.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *